Acûliyet

Acelecilik

Tâlim ve terbiye formasyonunun giderek zorlaştığı bir devirde çocuk yetiştirmek insanın mahiyetine nigehban olmakla  mümkündür. Ne yazık ki tüketim dünyasında insanlar acûliyet içerisinde hayatını tanzim etmeye çalıştıklarından kainatın en şerefli varlığı olan insan üzerindeki terbiye de kısır kalmakta ve vahşice yeryüzünü sindirmeye çalışmaktadırlar.

Günümüzde insanlar bu acelecilik adesesinden dolayı sun’î ve hormonlu yiyeceklerin esiri haline gelerek hastaneler tıka basa dolmuş, insanın tâlim ve terbiyesindeki acûliyetten dolayı da  hapishaneler tıka basa dolar olmuş. Bugün sentetik, sun’î olan her şey kâinattaki yeri itibari ile konulan yere yakışmıyor. Sentetik haline getirdiğimiz hayatta estetik arayışı yabani kalmaktadır artık.

Eşyada acûliyet sun’îliği getirmekte, hayvanlarda acûliyet hormonlu bir hayatı getirmekte ve insanda acûliyet de merhametsiz bir toplumu doğurmakta, strest ve anguazın eşiğinden ayrılmayan bir insanlık anaforu oluşturmaktadır. Bu asrın kuralsız ve ölçüsüz yaşamanın bedeli fizyolojik olarak obezite, psikolojik olarak ise stres ve bunalımdır. Kuralsız ve ölçüsüz bir topluluk da, acelecilik feveranı ile koskoca bir yığın haline gelir. 

Nitekim aceleciliğin ifadesi olan acûliyet, öfke ile kardeş duygulardır. Beşerî münasebetlerde dolaylı olarak muvazenesizliğin görülmesinin nedeni de bundandır.

Hayat Mertebesi

Hayat Mertebesi

Cansız varlıkların ifadesi olan cemâdât âlemi, bitkiler âlemi olan nebâtat âlemi ve türlü türlü hayvanat âlemi kainattaki tını ve enstrümanı ile tefekkür edildiğinde hepsinin kendilerine has bir hayat mertebelerinin olduğu görülür. Bu kapsamda nebâtat ailesinden olan bir ağacın dalından budağından bir yerinden kesseniz zerre kadar acı duymadıklarını, ızdırap çekmediklerini ve irkilmediklerini görürsünüz. Allah o ağaca o kadar minimal bir hayat mertebesi vermiş ki, ona o hayat kâfidir. Çünkü o ağaç çok acımasız işlerde istihdam edilecektir. Eğer yüksek bir hayat standardı ile serfirâz edilseydi o ağaca verilen hayat onu perişan eder, onun ızdırabı olurdu. Cemâdâtın bir üst mertebesi olan nebâtat kendini korumaktan âciz bir şekilde  hayat mertebesi bu şekilde devam ederken, nebâtat âleminin bir üst metrebesinde olan hayvanların ise kendisini koruduğunu, ancak dayısını koruyamadığını temâşa edersiniz. Kurban Bayramı geldiği zaman teyzesi, halası, torunu kesilecek, hayvanı hâlâ rahat rahat otunu yer görürsünüz. Ona da öyle bir hayat mertebesi lazım. Yaratılanların iftiharı olan insanların ise bırakın kendilerini veya yakınlarını, ozon tabakası delinince canı sıkılır, balinalar deniz kıyısınına vurmuş olsa keyfi kaçar. Deniz dibinden uzayın derinliklerine kadar hassasiyeti olan insanoğlunun koordinatlarının nerelere kadar vüsatli olduğunu idrak edebilmek hayat mertebesinin de câmiyyetini gösterir. Allah insana münasip bir hayat tarzını, ona müsait bir fıtratı bu küllilikte bahşetmiş.

Hayvanlar her şeyi bilerek sanki başka bir âlemde terbiyeye ve tekâmüle mazhar olmuş gibi dünyaya gelirlerken, insan öğrenme istidadıyla ve terbiyeye aç bir şekilde dünyaya geliyor. Âleme tefekkür nazarıyla bakarsanız bir ördek yavrusu yumurtadan çıkar çıkmaz hemen suda yüzmeye başlıyor. O ördek yavrusuna sormak lazım; senin Arşimedin kim, suyun kaldırma kuvvetini nereden biliyorsun? Biz yüzmeyi öğrenme adına haftalarımızı harcıyoruz. Tavuk yumurtayı ilm-i ilâhiden öğrenerek gelmiş, biz daha menemen yapmayı burada öğreniyoruz. Bir elma ağacını düşünün, binlerce yavrusu var hepsini besliyor, biz bir çocuğun hakkından gelemiyoruz. Yüce Yaratıcı burada acziyetimizi o kadar gözümüzün önüne seriyor ki, insan talim ve terbiye ışığında mahiyetinin gereğini yaparak ahsen makamına, şeref payitahtına ulaşabisin.

Yapma isteğinizin olması, yapabilme kabiliyetinizin varlığına dalalettir. İşte bu noktada Allah'ın insana ikram ettiği kuvva ve hissiyatlarına fıtrî bir kayıt koymayıp serbest bırakmasının nedeni, insanın yetenek ve kabiliyetlerini terakki ettirerek inkişaf etmesine vâbeste olması hasebiyledir. Bu adeseden nazara alındığında insana verilen bu nihayetsiz istidad, insanın mükerrem bir varlık olmasından kaynaklanmaktadır.

Çocuklarınıza baştan aşağıya değişik kabiliyet  ve yeteneklere gebe bir birey olarak en son ne zaman baktınız? Nihayetsiz istidatları içinde barındıran çocuğunuzun başını okşarken bir daha düşünün..!

İnsan Mahiyetinin Külliliği

İnsan Mahiyetinin Külliliği

İnsan mahiyeti itibari ile kâinatın özü ve özetidir. Kainatta ne varsa insanda da o vardır. Kâinat mükemmele hamile kılınmış ve bahşedilen donanımla insan kainata serpilmiş mükemmelliklerin tecemmû ettiği bir varlık olmuş. Allah, insanı mükerremiyyet  arşında yaratması hasebiyle de 'Eşref-i Mahlukat', 'Halife-i Rûy-i Zemin', 'Ahsen-i Takvim' unvanlarını insan için takarak bir değer atfetmiş. Bu iltifata namzet bir insan ile diğer bütün canlıları yetenekleri ile birlikte koyup terazide tartsanız insan ağır gelir, tartar diğerlerini. Bu tartma maddeten değil mahiyeti itibari ile ve  değer noktasındadır. Çünkü insanda câmiiyet  özelliği vardır. Fakat diğer canlılarda câmiiyet hususiyeti yoktur. Diğer mahlukatın özellikleri hudutludur sınırlıdır, yani hayat standartları bellidir. Allah insana öyle bir donanım vermiş ki terakkiye nigehban. İnsanın aklı, fikri, düşüncesi yani bütün âzâları câmi. İnsan, kendisine nimet olarak verilen aklı ile bütün kâinatı tartabilmektedir.

Hayvanat alemini tarassut ettiğinizde ise balık sadece bir tek şeyi yapıyor. Balık, asırlardır insanın salladığı oltayı tanıyamıyor. Aslanlar hala kebap yapmayı bilememekte ve eti kanlı bir şekilde yemeye devam etmektedirler. Yani medeniyet nokta-i nazarıyla hayvanat âleminde  bir milim ilerleme yok. Dünyada yaratılan ilk inek  ne ise şimdi de aynı. Sığıra verilecek bir tutam ot, hakikatını ifade etmeye yeterli olmakla birlikte insanoğlunun içsel alemi, ruhsal donanımı ve aklî melekeleri muvacehesince hakikat nokta-i nazarı farklı bir perspektif kazanmaktadır. Bu çerçevede mükerrem olan insana baktığınızda Yüce Yaratıcının kudretinin kemâlinin tezahüratını gözlemlemektesiniz. İlk insan taşı yontamıyordu, şimdi uzay gemisine biniyor.

Yüce Yaratıcı tarafından verilen ihsanlar ve ikramlar mahlukattaki mahiyet farklılıklarını oluşturuyor. Bir adamın omzundaki apolet çerçevesi ile 2 yıldız insanı üsteğmen yapar,3 yıldız da yüzbaşı yapar. Yani yıldızlar adamın mahiyetini geliştirmektedir. Unutulmamalı ki insanın diğer yaratılanlar nezdindeki büyüklüğü mahiyetinin külliliği nispetindedir.

Mâhiyet-i İnsan

Mâhiyet-i İnsan

Deve dikeni yutmak kadar zor olan insan yetiştirmek, adamı çatlatır. Mâhiyetinin derinliğine vakıf bir gavvas ufkudur bu.

“Adamın biri kumsalda yürürken ayağı eski bir lambaya takılmış. Lambayı kumların içinden çıkararak;   

'Niye olmasın belki bunun içinden cin çıkar' deyip  ovalamış. Gerçekten de koca bir cin  çıkmış lambadan. Adam çok şaşırmış, cin başlamış konuşmaya;

'Tamam tamam, beni lambadan kurtardın anladık. Bu ay içinde dördüncü çıkarılışım amma yapacak birşey yok. Sadece bir dilek hakkın var unutma'.

Adam oturmuş ve bir süre düşünmüş ;

'Her zaman Hawai'ye gitmek istedim ama deniz beni çok kötü tutar, uçaktan da korkarım. Benim için bir köprü yap, böylece arabayla oraya gidebileyim' demiş.

Cin gülmüş ve;

'Bu imkansız. Bu işin lojistiğini bir düşün! Köprünün ayakları nasıl Pasifik Okyanusun'un dibine ulaşabilir? Ne kadar beton ve ne kadar çelik gerektiğini bir düşün. Sen en iyisi başka bir dilek düşün' demiş.

Adam bu sefer başka bir dilek sunmuş cine;

'Ben bu insanları hiç anlamıyorum. Kendime dost seçiyorum, çok bağlanıyorum, bir zaman sonra selamı kesiyorlar. Birini çok seviyorum, ben severken sevmez oluyor. Birine güveniyorum daha sonra beni düşman sanıyor. Kime meramımı anlatsam beni ya anlamıyor, ya da yanlış anlıyor. Bana insanları tanımanın yolunu öğret.'

Bu istek üzerine cin şöyle cevap verir;
'Köprü iki şeritli mi olsun, dört şeritli mi ? J                  

Kâmil manada insan yetiştirmek için de insanın mâhiyetinden haberdar olunmalı. İnsan, düşünme eyleminin öznesidir. İnsanın bu ayırt edici özelliği, onun varlık koşullarını da belirlemektedir. İnsanın evrendeki varlığı onun bilgi serüveni ile anlam kazanmaktadır. Bu nokta-i nazarla insanın mahiyetine de bakacak olursanız, insan bir nüsha-i câmiadır. Gören gözler için her yeşil ağacın yaprağı bir sahife ise, okumasını bilen için de her insan bir kitaptır. Ağacı çeğirdeğe hülasalayan Allah, kâinatı da insana hülasalandırmıştır. İnsanı diksen kâinat çıkar, kâinatı diksen insan çıkar yani.

Bu kadar geniş çerçevede değerlendirilmesi gereken insanın tâlim ve terbiyesinde çocuğumuzun derinliğinden bîhaber miyiz acaba? Nice yetenekleri bünyesinde barındıran evladımızı bir kaç dersin notu ile değerlendirmek yanlış olsa gerektir. Farkındalık kuşağında kaçırmamamız gereken nice süreçleri unutmayarak çocuklarımıza haksızlık etmeyelim. 

Çocuk Eğitiminde Reaktif ve Proaktif Yaklaşımlar -2

Çocuk Eğitiminde Reaktif ve Proaktif Yaklaşımlar

Ayaklar yürüyüşün, adımlar da davranışların emaresidir. Olaylar gerçekleşmeden önce gölgeleri gelir. Kış gelmeden önce sonbahar gelir ki hazırlıklar tamamlansın. Proaktif yaklaşımla sorun çözme dediğimiz bu sistemde kriz olsa bile tedbirler önce alındığı için kişiyi sarsmaz. Çocuğun davranışlarında beliren küçük sıkıntıların tereyağından kıl çeker bir anlayışla çözülebilmesi proaktif bir yaklaşımla mümkündür.

Ancak günümüzde reaktif ebeveynlerin çoğunlukta olduğunu görürüz. Kış gelecek ama belki soğuk olmayacak, yağmur yağmayacak düşüncesi ile kış ayını sonra düşünelim mülâhazasına sahip ebeveynler reaktif yaklaşımla sorun çözmekten ziyade sorunu katmerleştirebilmektedirler.

Kapalı sistemlerde ortaya çıkan problemlerin kaynağında reaktif yaklaşımların hatırı sayılır bir etkisi olduğu muhakkaktır. Özelikle çocuğunuz anlamsız bir şekilde hızlı yürüyorsa, tırnak yiyorsa, kendisine fiziksel olarak, görsellik olarak ehemmiyet vermiyorsa kendisine zulmediyor demektir. Problemlerin gölgesi diye tabir edilecek bu tarz durumları ancak proaktif yaklaşımlarla çözmeyi başarabilirsiniz.

 “Nasreddin Hoca ile arkadaşları Konya'da bir eve akşam yemeğine davet edilmişler. Ev eski ve ahşap, bastıkça tahtalar gıcırdıyor, Hoca laf atmış :

-Evin tahtaları ses veriyor galiba!

Adam ukala ya :

-Bizim ev pek sofudur, ara sıra zikreder !

            Hoca laf altında kalır mı? :

-Ya aşka gelip secdeye varırsa?” J

Unutulmamalı ki reaktif yaklaşımların neticesi, tembelliğin ruhu sarmalamasıdır. Tembellik ruhsal bir hastalıktır. Tembellik istidatların ölüm döşeğidir. Etrafınızı dikkatli bir şekilde gözlemlediğinizde ‘canım sıkılıyor’ diyen tiplerin çocuklarının tembel ruhlu insanlar olduğuna şahit olursunuz.

Çocuk Eğitiminde Reaktif ve Proaktif Yaklaşımlar-1

Mevcut aile yapısı içerisinde, çıkması muhtemel komplikasyonlar adına tedbirli olmakta yarar var. Sorun çözme teknikleri açısından reaktif bir yaklaşımdan ziyade proaktif bir yaklaşımın sergilenmesi yerinde olacaktır. Proaktif yaklaşımlar, sonuca tesir edecek hususların profesyonelce yönetilmesinde başat rol oynar. Bu nedenle proaktif insanlar süreç yönetiminin de maestrosudur.

Reaktif insan tiplemelerinde ise süreç yönetimi sıfırdır. Sorunlarla yüz yüze geldiklerinde hangi refleksi göstereceklerini bilmediklerinden depresif vetireler yaşanır. Bu yüzdendir ki reaktif toplumlarda, yaşanılan sıkıntılara karşı çözüm dataları olmadığından, sorumluluktan kaçmak için bireyler olabildiğince yetki devri yaparlar. Böylece süreç yönetiminin en önemli bileşeni olan organizasyon ise kuru bir kalabalıkla başbaşa kalır. İster bireysel ister toplumsal alanda olsun, kainatta cereyan eden hadiselerin gidişatına ait alâmetlerden yola çıkarak şuurlanma adına yol almayı öğrenmek mecburiyetindeyiz. Zira reaktif nazariyenin içindeki toplum, her felaketin içinde sıkıntılara gebe başka sarsıntılara da kapı açmış olacaktır.

Açık ve Kapalı Sistem

İçine Kapanık

Siz kendinizi iyi tanımlarsanız başkasının da sizi gözlemlemesine fırsat vermiş olursunuz. Bu durum açık ve kapalı sistem içerisinde fıtrata meyan hareket eden bireylerle iletişimde çok önemlidir.

İyi bir gözlemci olan açık sistem bireylerin, dışarıyla bilgi alışverişi çok hızlı olup, değişim peşinden gelir. Dışarıya daima açık zihin sergilediği için de virüs kapma riski daha fazladır. Neticede de bilgi çabuk eskir. Bu tarz çocuklarla ilgilenmede gelişimin önünden gitmeli ve kendini daima güncelleyebilmeli. Kadîm mefkûre anlayışını güncelleyerek yenileyerek daima gayret sarfedilebilmeli.

İçe dönük yaşama formatındaki kapalı sistemde ise etrafı surlarla çevrili bir kale gibi insanla karşılarsınız. Kalıcı izli alışkanlıklar gözlemlenerek kapalı sistem bireylerin hâlet-i ruhiyesi hakkında bilgi edinilebilir.

Davranışların mayasındaki alışkanlıklar halata benzer, her gün bir life ilmek atarken sağlamlaşma adına da yol alır durur. Nitekim insan açlıktan değil, alışkanlıktan ölür. Alışkanlıkların dışa vuruşları itibar alınarak bireyi muhatap alma,  sağlıklı çözüm yöntemlerini de ortaya çıkaracaktır. Bu nedenle de kapalı sistem bireylere emir vermeden bol bol soru sorarak teğet açılımlarla adım atmasına müsaade etmeli ve belki de iki ay gibi bir zaman zarfında  birebir ilgilenilmeli. Sabır ve ısrarı elden bırakmadan bir ilgilenme olsun ki entropilik bir durum söz konusu olmasın.

Sorunu ve sıkıntıları içselleştirip sahiplenen bireylerde oluşan entropi, kişiye hiç bir zaman da depar attırmayacaktır. Zira öldürmeyen sıkıntının, insanı daha da güçlendireceği akıldan çıkarılmamalıdır . Bu çerçevede insanlarla yol alırken , sıkıntıların kalıcı izale olması adına 'yaya hareketi' sergilenmesi yerinde olacaktır. Yani kapalı sistem bir mizacın açılmasına mühlet veren davranış inisiyatifini beklemek akıllıca olacaktır. Genellikle doğrudan yontarak muhatabı açmaya çalışma gayretinin beyhûde kalacağı unutulmamalıdır. Zira traş etmeden önce müşterisinin sakalını sabunlayan bir berber edasıyla hareket etmek fayda getirecektir.

Çocuk Eğitiminde Beden Dili

Yukarıdan aşağıya sevgi, aşağıdan yukarıya saygı hâlesinde büyüteceğimiz çocuğun ruhun aynası mesabesindeki gözü ile kontağa geçerek duygu aktarımı ehemmiyet arzeder. Göz, beden dilinin fokus noktasıdır. İki karışlık bir çocuğa üstten baktığın sürece poyraz esmeye devam edecektir. Uyum fizikî davranışla başlar ve ruhen sağlamlaşarak devam eder. Çünkü her duygu kendini beden diliyle mutlaka ifade eder.

"Devir Yavuz Sultan Selim dönemidir. Yavuz' a yoldaş ve sırdaş olan nedimi Hasan Can ile birlikte Mısır seferine çıkacakları gün kayıkla Üsküdar'a geçerler. Nedendir bilinmez Sultan yoldaşına takılır:

 'Hasan Can kahvaltı yaptın mı?'

Hasan Can cevap verir:

 'Belî (evet) Sultanım!'

-Yumurta seversin değil mi?

-Belî Sultanım!

Aradan yıllar geçer. Yollar, muharebeler, insanlar, şehirler... Nihayet Mısır seferi biter, İstanbul'a gelirler. Şimdi yine sandaldadırlar. Ama bu kez yönleri Sarayburnu'nadır. Sultan ansızın Hasan Can'a döner ve :

 'Nasıl bre?' der.

Hasan Can'dan cevap ışık hızıyla gelir:

'Rafadan sultanım!” J

Birlikte düşünmek, beraber hissetmek. 'Hemhâl olmak' denilen şey bu olsa gerek.

Beden dilindeki uyum, davranışların da kalıcılığını artıracaktır. Uyum, birçok kabiliyetin yolunda bir ışıktır. Her insan sözlü veya sözsüz iletişim adına karşılıklı muhatap arar. Davranış biliminin geliştiği dönemimizde maalesef ailede ebeveyn , okulda da öğretmenler bilişim çocuklarıyla iletişimde zorlanmaktadırlar.

Günümüzde ikna döneminin çocuklarıyla etkili ve etkin iletişim kuramama yoksunluğu giderek artmaktadır. Bunun temel nedeni de bizlerin daha çok sözlü iletişim kuşağında yetişmesinden kaynaklanmaktadır. 'Ağlamayan çocuğa mama verilmez' ve 'derdini söylemeyen derman bulamaz' gibi atasözlerin bağrında yetişen bizler, beden dili ile ilgili ihtisasların mahrumiyetini yaşamaktayız. Bilinmeli ki iletişimde beden dilinin etkisi %55 iken kelimelerin kullanılış şekli %38 , sizin ne söylediğinizin oranı ise %7'den öteye gitmiyor.

Eğitim; kafayı geliştirmektir, hafızayı doldurmak değil. Fizyolojinin, mâlumat yığınlarının üzerinde baskın etkisinin hissedildiği bir süreçte, insan ruhuna tesiriyetin kesbedilebilmesi için beden dilinine çok iyi hâkim olmalı ve balınızı tenekeden değil kâseden sunmalısınız.

 Unutulmamalı ki iletişim bilgi değil, davranıştır.